PUP یا برنامه‌ی بالقوه ناخواسته چیست؟ آیا PUP مخرب است؟

وقتی بحث از اصطلاحات موجود در حوزه‌ی ضد مخرب به میان می‌‌آید اصطلاحاتی در فضای اینترنت به چشم می‌خورند. این مسئله در بیشتر مواردِ مرتبط با کامپیوتر، صحت دارد. شما با اصطلاحاتِ MPEG, EXE ,Trojan ,Rootkit ,Byte ,Bit, رسانه‌های اجتماعی، عوامل تغذیه‌کننده‌ی RSS، پلتفورم‌ها، کنسول‌ها، سیستم‌های عامل و برنامه‌های کامپیوتری آشنا شده‌اید. شرایط، زمانی گیج‌کننده خواهد شد که اصطلاحات با هم تداخل پیدا کنند. در جهان ضد مخرب (ها) یکی از اصطلاحات بسیار دردسرساز نیز PUP است.

 
Puppy_Love.jpg

 

اول از همه باید گفت که PUP با Pet (حیوان خانگی یا توله‌ی سگ) یکسان نیست!

با وجود آنکه هر دو یکی به نظر می‌رسند، اما PUP یک برنامه‎ است نه یک حیوان خانگی چهارپا. PUP مخفف "Potentially Unwanted Program" (برنامه‌ی بالقوه ناخواسته) است و برنامه‌هایی که تحت این عنوان قرار می‌گیرند با مخرب‌‌ها تفاوت دارند.

نکته‌‌ی آموزشی؛ معنای بالقوه: استعداد و توانی که هنوز بُروز نکرده است.

از نقطه‌نظر فنی، PUP‌ها مخرب‌ نیستند آنها با هدف خراب‌کردن کامپیوتر یا سرقت اطلاعات شخصی‌تان ساخته نمی‌شوند. درعوض معمولاً آنها ابزار بازاریابی‌اند که از طریق مهندسی اجتماعی وارد کامپیوتر‌های شخصی مردم می‌شوند.

درگذشته به PUP‌ها، جاسوس افزار (Spyware) و تبلیغ افزار (Ad-ware) گفته می‌شد اما اغلب شرکت‌های سازنده‌ی PUPها این اصطلاحات را دوست نداشتند. از نظر آنها این لفظ، زیان‌بخش بود زیرا بین برنامه‌هایشان با مخرب‌‌ها رابطه برقرار می‌کرد و مردم را ترسانده و فراری می‌داد. درحال حاضر بینِ افزاری که PUP نامیده شده و افزاری که مخرب‌ نامیده می‌شود مرزی قانونی و شفاف وجود دارد. همچنین تمام کسانی که در حوزه‌ی برنامه‎های مرتبط با تعیین نام مشغول به کارند باید درمورد این مسئله محتاط باشند که از چه اصطلاحی استفاده کنند.

 

چگونه می‌توانم یکی از آنها را تهیه کنم؟

می‌توان گفت که تهیه‌ی یک PUP مثل خرید یک توله‌ی سگ است. اجازه بدهید به دو ماجرای مشابه بپردازیم:

ماجرای اول:

10731980_s.jpgهر روز وقتی از سر کار به منزل بازمی‌گردید پسر ده ساله‌تان از شما می‌پرسد که آیا می‌توانم توله‌ی سگی برای خودم داشته باشم. در ابتدا او در این مورد خیلی صادق است. او مؤدبانه از مادرش می‌پرسد: «مادر، آیا ما هم می‌توانیم یک سگ داشته باشیم». شما پاسخ منفی می‌دهید چون با همه‌ی مسائل مرتبط با آن آشنا هستید. وسائل درب و داغان خانه، لکه‌های زرد چندش‌آور و پخش شدن موهای سگ در همه جای خانه و فقط خدا می‌داند که آوردن سگ به خانه چه مشکلات دیگری را به همراه دارد. همه‌ی چیزهایی که به خودی خود، خانه‌تان را خراب نخواهند کرد، اما به طور حتم حس و بوی درونش را بدتر می‌کنند.

اما فرزندتان اصرار می‌کند. او برای مدت یک ماه مبارزه‌اش برای داشتن سگ را ادامه می‌دهد و هر روز پس از آنکه به خانه بازمی‌گردید می‌پرسد که آیا می‌توانیم یک سگ داشته باشیم. او در زمینه‌ی بکارگیری راهکارش، مبتکرانه‌تر عمل کرده و برنامه‌های عملی دقیقی ترسیم و منافع داشتن سگ را با هزینه‌هایش مقایسه‌ می‌کند. می‌گوید: «این مسئله به من می‌‌آموزد که مسئولیت‌پذیر باشم». او همچنان به اصرارش ادامه می‌دهد تا اینکه خسته و درمانده می‌شوید و می‌گویید: «خب، باشد، یک سگ به خانه خواهیم آورد».

اما قضیه به همین‌جا ختم نمی‌شود. در روز شنبه، وقتی با هدف خرید سگ به مغازه‌ی فروش حیوانات خانگی می‌روید می‌بینید که آنها دارای نوعی از سگ‌های فانتزی‌اند (puppies و bubbly). همه جا سگ و توله‌ی سگ دیده می‌شود و دختر جوان فروشنده به شما و فرزندتان اطلاع می‌دهد که آنها دارای فروش ویژه هستند که با پرداخت بهای یک سگ به شما دو سگ می‌دهند. چشمان فرزندتان می‌‌درخشد و خوشحال می‌شود. یک لحظه تصمیم می‌‌گیرید که محکم به گوش دختر فروشنده بزنید، اما می‌دانید که خیلی دیر شده و درحالی به خانه می‌روید که دو توله‌ی سگ جدید دارید بدون توجه به اینکه آنها را بخواهید یا نه.

ماجرای دوم:

10497029_s.jpgهر روز وقتی از سر کار به خانه بازمی‌گردید با کامپیوترتان در اینترنت گشت می‌زنید. به تازگی لپ‌تاپ جدیدی خریده‌اید که واقعاً سریع است. در آن واحد می‌تواند با بیش از سی پنجره‌ی باز کار کند؛ همچنین وقتی بحث از یافتن سرگرمی و بازی یا اطلاعات جدیدی در میان باشد دیگر قابل توقف نیستید و می‌خواهید آن را امتحان کنید.

هیجان‌زده‌اید، چون در فضای اینترنت همه نوع افزونه و برنامه‌ای وجود دارد. بیشترشان مجانی‌ و اغلب‌شان مفیدند. هر روز چیز جدید و خیره‌کننده‌ای پیدا می‌کنید که باید امتحان کنید و در مسیری قرار می‌گیرید که به طور مکرر بر روی INSTALL کلیک می‌کنید تا اینکه همه چیز به اتمام برسد.

از یک جنبه‌، مثل بچه‌ی هیجان‌ زده‌ای هستید که یک توله‌ی سگ می‌خواهد، تنها می‌خواهید چیزی را امتحان کنید که سرگرم‌کننده است؛ همچنین به نتایج بلند مدت کاری که انجام می‌دهید توجه نمی‌کنید. بدتر آنکه، شما می‌توانید تمام چیزهایی را که می‌خواهید بدون خواهش از پدر و مادر و با اختیار خود برای لپ تاپ خود در اختیار داشته باشید.

از جنبه‌ای دیگر، مثل پدر یا مادری درمانده‌اید که می‌دانید دانلود همه‌ی نرم‌افزارهای مجانی به شکلی واقع‌گرایانه نمی‌تواند خوب باشد، اما از کار روزانه خسته‌اید و به همه‌ی مسائلی که به صورت ریز در مراحل نصب هر کدام از برنامه‌ها نوشته شده است توجه نمی‌کنید. تنها می‌خواهید آرام باشید و از نرم‌افزار مجانی‌تان لذت ببرید. به این دلیل به سرعت از توضیحات و مراحل نصب عبور می‌کنید.

 

واقعاً چه اتفاقی در حال روی دادن است؟

Doma-PUP2.pngنرم افزار مجانی، عالی است اما دلیل مجانی بودنش این است که به عنوان ناقل تبلیغات برای نرم‌افزاری خاص عمل می‌کند. چطور چنین چیزی روی می‌دهد؟ شما هنگام نصب نرم‌افزارهای رایگان خوشحالید و آنقدر خسته‌اید که نمی‌توانید خطوط ریز درج شده در مراحل نصب را بخوانید، به همین دلیل شما بسیار بیشتر از آن برنامه‌ای که در حال نصب آن هستید، نرم‌افزار نصب می‌کنید.

سازندگان PUP‌ها به خوبی از این مسئله آگاهند آنها می‌دانند که مردم وقت صرف نمی‌کنند تا همه‌ی مراحل موارد نصبی را که با آن مواجه می‌شوند بخوانند؛ همچنین به عنوان سازندگان نرم‌افزار آنها این مسئله را فرصتی مناسب برای تبلیغ (نصب) مجانی نرم‌افزارهایشان می‌دانند.

سرانجام به چه چیزی دست خواهید یافت؟ خب، این مسئله به سازنده بستگی دارد. گاهی اوقات دستاورد شما یک نوار ابزار اینترنتی است که به شما کمک می‌کند تا کار جدیدی را انجام دهید؛ به گونه‌ای که هربار اقدام به جستجو می‌کنید آرم سازنده را مشاهده می‌‌نمایید. در دیگر موارد چیزی شبیه به یک نرم‌افزارِ مشاهده و پیش بینی آب و هوا بدست می‌آوردید که درمورد شرایط آب و هوایی از محل زندگی‌تان تا دوبی و هر جای دیگری بین این دو شهر به شما اطلاعات می‌دهد. درموارد دیگر PUP‌ها تنها افزار جاسوسی‌اند (این جمله را از ما نشنیده بگیرید!) که بر عادات جستجوی شما نظارت و سعی می‌کنند که شما را به سوی خرید چیز‌هایی اغوا نمایند که واقعاً به آنها نیازی ندارید.

به تنهایی‌، یک PUP نسبتاً بی‌ضرر است. اما با ورود به مغازه‌ی حیوانات خانگی، در طولِ «روز فروش ویژه‌ی سگ‌های فانتزی» می‌توانیم ضمانت کنیم که نمی‌توانید دست خالی از مغازه خارج شوید.

 

مشکل PUP‌ها:

مشکل PUP‌ها این است که بیشتر مردم تنها یکی از آنها را نصب نمی کنند؛ بلکه به همه‌ی نرم‌افزارهای رایگان چشم طمع دارند. این مسئله به این دلیل روی می‌دهد که با گذشت زمان بیشتر کاربران کامپیوتر مقدار زیادی نرم افزار مجانی دانلود می‌کنند و بیشتر این نرم افزارهای مجانی دارای حداقل یک PUPاند.

اگر حافظه‌ی کامپیوترتان را با هر چیزی که دوست دارید پر کنید، مطمئن باشید که سرعتش افت خواهد کرد و در پایان روز درخواهید یافت که چرا PUP‌ها با نام «احتمالاً یا بالقوه ناخواسته» خوانده می‌شوند. چون اگر به تعداد کافی آنها را دانلود کنید، کامپیوترتان به یک حلزون واقعی تبدیل خواهد شد. مثل زمانی که یک سگ وارد خانه‌تان می‌شود و شما انتظار دارید تنها فرش یا کاناپه‌تان را خراب کند، اما دو یا سه توله‌ی سگ شرایطی را برایتان ایجاد خواهند کرد که می‌خواهید خانه را بر سرتان خراب کنید.

در وضعیتی مشابه، PUP‌ها در کامپیوتر مثل غذای بد برای بدنتان هستند. یکی دو بار غذای بد خوردن، شما را نخواهد کشت اما خوردن مقدار زیادی غذای بد همان و اتفاقات پس از آن همان.

 

انواع مختلف PUP :

مانند سگ ها، PUPها نیز تنوع خیلی زیادی دارند: بزرگ تا کوچک، بدترکیب و زیبا، خوشایند یا آزاردهنده. برخی از انواع آنها به شرح زیر است:

pc_speed_up.png

اگر بر روی تصویر بالا کلیک کنید و نگاه دقیق‌تری بیندازید، خیلی چیزها توجهتان را به خود جلب خواهند کرد. یکی از آنها این‌ است که نوار وظیفه‌ی ویندوز (taskbar) در پایین صفحه دارای میان‌بر جدیدی است (P آبی‌رنگ). در این اسکرین‌شات خاص، کاربر بر روی میان‌بر کلیک کرده است ولی این میان‌بر درحقیقت یک PUP است و بجای آغاز خودکار یک برنامه، کاربر را به سوی وب‌سایتی خاص هدایت کرده است. این وب‌سایت حاوی تبلیغاتِ فراوانی درباره‌ی محصولی امنیتی است؛ همچنین تبلیغات به گونه‌ای طراحی شده که گویا کامپیوترتان را اسکن کرده و وضعیت آن را بسیار بحرانی ارزیابی می‌کند.

در بسیاری از موارد، PUP‌ها از نوار وظیفه ویندوز (taskbar) بهره می‌برند. زیرا این مسئله آنها را قانونی‌تر می‌کند. برخی از PUP‌ها نیز اعلام می‌کنند که می‌خواهند ویندوز شما را با اضافه‌کردن مواردی جدید قدرتمندتر کنند. یکی از PUP‌های جدید سعی کرد تا از طریق بازگرداندن کلید Start به ویندوز ۸ مالکانش را تحت تاثیر قرار دهد. چرا چنین کاری را انجام داد؟ به احتمال زیاد این مسئله همچون چشمان توله‌ی سگ جذاب است. PUP‌ها می‌دانند که برنامه‌های خوبی نیستند، اما هنوز هم از شما می‌خواهند که آنها را دوست داشته باشید.

اما انواع دیگر PUP‌ها اینگونه به نظر می‌رسند:

too_many_toolbars.png

در تصویر بالا به وجود (بیش از حد) نوار‌ ابزارهای اینترنتی (toolbar) در بالای صفحه توجه داشته باشید. هر کدامشان یک PUP بوده و منتظر آن است که بر رویش کلیک شود تا تبلیغ چندش‌آورِ جدیدی را نمایش دهد. درصورت وجود تعداد زیادی نوار ابزار PUP، سرانجام مرورگر شما از کار خواهد افتاد. زیرا به طور همزمان هر کدام از PUP‌ها تلاش می‌کنند تا توجهتان را به خودشان جلب کنند (به عبارت دیگر حافظه‌ی موجود بر روی کامپیوترتان را مصرف می‌کنند). در اینجا تلاش برای تسلط یکی از PUP باعث شده PUP دیگری از کار بیفتد و اخطار «از کار افتادگی سیستم» را نشان دهد این اخطار می‌گوید که شما تعداد بیش از حدی از PUP‌ها را دانلود کرده‌اید. راه حل چیست؟ حتماً دانلود تعداد بیشتری از PUP‌ها!

 

چطور می‌توانم از نصب یک PUP اجتناب کنم؟

خوشبختانه محافظت از کامپیوترتان هنگام دریافت یک PUP جدید، از دادن پاسخ منفی به بچه‌ها برای ممانعت از خرید توله‌ی سگ، بسیار بسیار آسان‌تر است. کامپیوتر‌ها به تیزهوشی بچه‌ها نیستند (حداقل تا الآن) و برایشان مهم نیست که شما چطور با آنها برخورد می‌کنید.

بهترین روش اجتناب از PUP‌ها آهسته کردن فرآیند نصب است. ممکن است PUP‌ها همراه هر نرم‌افزار یا سایر افزارهای مجانی نصب شوند؛ تنها کاری که می‌تواند آنها را از ورود به کامپیوترتان باز دارد کمی خواندن دقیق‌تر مطالب و چند کلیک است تا بتوان علامت تیک (√) را از روی بخشی که از قبل تیک زده شده است، حذف کرد.

real_player.png

تصویر بالا نشان می‌دهد که یک PUP چگونه به صورت عمیق و نیمه‌پنهان در مراحل نصب یک نرم‌افزار جایگذاری گردیده است. «Delta Search» به خودی خود یک نوار ابزار PUP است که در هنگام نصب منجر به نصب یک PUP دیگر می‌شود. RealPlayer محصولی قانونی است اما شامل تعداد زیادی تبلیغ افزار (Adware) است که بسیاری از کاربران ترجیح می‌دهند از آنها اجتناب کنند. این مسئله به خودی خود بی‌خطر است، اما بر روی Next کلیک کنید و نصب‌کننده‌ی Delta Search یک صفحه‌ی نصبِ مربوط به PUP دیگری را نشان می‌دهد.

delta_search.png

این بار وقت آزمایش مجانی «TuneUp Utility 2013» است. همچون PC Speed Up که در بالا توصیف گردید TuneUp Utility 2013 نیز طراحی شده است تا شما را متقاعد کند که کامپیوترتان خراب شده و تنها راه تعمیرش خرید برنامه‌ی TuneUp Utility است. باوجود آنکه این عمل به خودی خود خرابکارانه نیست، اما به طور حتم، می‌توان آن را یک نوع کلاهبرداری کوچک توصیف کرد. یکی از برنامه‌هایی که این ذهنیت متقلبانه را وارد سطح جدیدی می‌کند «Install IQ» نامیده می‌شود.

IIQ-PUP1.png

 

IIQ-PUP2.png

 

IIQ-PUP3.png

IIQ-PUP4.png

این چهار تصویر بالا، صفحه‌ی نصب چهار PUP جداگانه است. از خودتان بپرسید که چقدر احتمال دارد که مطالب ریز موجود در مراحل نصب هر کدام از آنها را بخوانید؟ همچنین به این سؤال پاسخ خواهید داد که آیا کامپیوترتان نسبت به PUP‌ها آسیب‌پذیر است یا نه؟

 

پایگاه داده‌های Emsisoft’s PUP

به غیر از مطالعه‌ی صبورانه‌ی مراحل نصب نرم‌افزارها، یکی دیگر از روش‌های جلوگیری از PUP‌ها استفاده از یک نرم‌افزار آنتی‌ویروس قدرتمند همچون «ضد مخرب امسی‌سافت» است که برای شناسایی PUP‌ها نیز طراحی شده است. Emsisoft به شکلی ویژه به PUP‌هایی توجه می‌کند که به صورت بسته‌بندی شده و پنهان، در قالب و پشت صحنه‌ی یک نرم‌افزار رایگان مفید ارائه می‌شوند زیرا این حالت نسبت به سایر حالات شایع‌تر است. درحقیقت پایگاه اطلاعاتی گسترده‌ی امسی‌سافت، هزاران PUP را شناسایی و از این رو پیش از کلیک بر روی INSTALL توجه‌ شما را به آنها جلب می‌کند.

PUPs.png

 

به آن سیلی‌ای توجه کنید که آرزو می‌کردید می‌توانستید به آن دختر فروشنده‌ی پر ذوق حیوانات خانگی، پیش از آنکه او‌ فروش ویژه‌اش را اعلام کند می‌زدید، ؛ ما همان سیلی هستیم. ما در امسی‌سافت از شما در برابر PUPها محافظت می‌کنیم.

نگران نباشید، فرآیند نصب ما کاملاً عاری از PUP است. (^_^)

روز خوبی (بدون مخرب) داشته باشید!

برگرفته شده از:

What is a PUP?

مطالب مرتبط